اخبار و مقالات

  

72% از بیماران مبتلا به سل واقعی با کمترین هزینه های تشخیصی در مقایسه با سایر روش های آزمایشگاهی، بدون وابستگی به ابزار های گران قیمت قابل شناسایی می باشند

گروه علمی آزمایشگاه ظریفی*   تهران شهرک غرب                                      www.zarifilab.com      &    @zarifilab

 

مقدمه:

بیماری مسری سل، بیماریی مهلک و کشنده است که جان بسیاری از افراد جامعه را بطورمستقیم ویا غیر مستقیم تهدیدمی کند، این بیماری بعنوان بیماری قشر محروم و بی بضاعت جامعه معروف می باشد. عليرغم وجود داروهاي مؤثر و وسايل تشخيصي مجهز، سل همچنان بعنوان يكي از بزرگترين قاتلين انسانها باقي مانده است. درحال حاضر در بين بيماريهاي ميكروبي، بيماري سل شايعترين عامل كشنده بالغين در تمام دنيا مي باشد.

از ابتدای آغاز و روند تشخیص آزمایشگاهی بیماری سل تا کنون چندین دهه پشت سر گذاشته شده است. در طی این دهه ها، دانشمندان و محققین این حوزه، روش ها و ابزارهای مختلفی را کشف و ارائه نموده اند، هرکدام از این روش ها و ابزارهای حتی پیشرفته تشخیصی جدید، محاسن و معایب خاص خود را داشته و آزمایشگاه های مایکوباکتریولوژی با وجود معایب موجود در هر کدام از این روش ها و ابزارهای تشخیصی ، مجاز به استفاده و راه اندازی روش های تأیید شده می باشند. اما سازمان بهداشت جهانی از میان انواع روش های تشخیصی، همچنان انتخاب و به کارگیری از روش کاربردی اسمیر مستقیم (Direct Smear) را به کشورها، خصوصا به کشورهای در حال توسعه، توصیه نموده است. از امتیاز های برجسته روش Direct Smear، می توان به قابل دسترس و کم هزینه بودن آن برای بیماران متقاضی انجام این آزمایش و نیز برای آزمایشگاه ها اشاره کرد، ضمن اینکه میزان حساسیت این روش در منابع مختلف از 20 الی 80 درصد اعلام گردیده است. خوشبختانه در روش آزمایش اسمیر مستقیم که مکمل تشخیص آن، روش کشت (Gold Standard) می باشد، وابستگی چندانی به خارج از کشور وجود نداشته و در هر شرایطی امکان ارائه خدمات آزمایشگاهی به بیماران نیازمند وجود دارد و این یکی دیگر از ویژگی های بارز این روش می باشد.

در روش اسمیر مستقیم با رنگ آمیزی ذیل نلسون در کنار انجام آزمایش کشت، امکان  بررسی  لام های اسمیر ثانی حاصل از تغلیظ نمونه در فرآیند کشت وجود داشته و آزمایشگاه های مایکوباکتریولوژی قادر خواهند بود میزان حساسیت آزمایش اسمیر مستقیم را به 80 درصد افزایش دهند، البته میزان تجربه ی کارشناسان آزمایشگاهی  و بکارگیری از روش های کنترل کیفی و رعایت استانداردها در این زمینه  نقش اساسی و مهمی را ایفا می نمایند.

 

شرح موضوع در خصوص چگونگی دست یابی به تشخیص 72% از بیماران مبتلا به سل

بمنظور آگاهی از چگونگی دست یابی به تشخیص 72%  از بیماران مبتلا به سل که در واقع میزان حساسیت آزمایش اسمیرمستقیم             می باشد، نیاز به محاسبه و تعیین میزان حساسیت آزمایش اسمیرمستقیم( Direct Smear )  می باشد. بدین منظور، می بایستی نتایج اسمیرمستقیم منفی کاذبFalse Negative ) ( بیماران و نیز نتایج آزمایش مثبت صحیح(True Positive)، مجموعه بیمارانیکه هر دو آزمایش اسمیرمستقیم و کشت آنها از نظر وجود باسیل های اسیدفست، مثبت بوده اند مشخص شود.

تعریف و تعیین میزان حساسیت آزمایش اسمیرمستقیم:

تعریف حساسیت: حساسیت در برخی از علوم، نرخ مثبت واقعی یا احتمال تشخیص صحیح نیز نامیده می شود، در واقع میزان حساسیت نسبتی از موارد مثبت است که آزمایش ها را به درستی به عنوان مثبت علامت گذاری می کند (مثلا درصد افراد بیمار که به درستی شناخته شده اند و این افراد واقعا" سالم نیستند.)

هر فردی که مورد آزمایش قرار می گیرد، مشخص می شود که به بیماری مبتلا است یا خیر. نتیجه آزمایش می تواند مثبت باشد( طبقه بندی فرد بعنوان بیماری ) و یا منفی( طبقه بندی فرد به عنوان سالم ).  ضمنا" نتایج آزمایش هر فرد ممکن است با وضعیت واقعی فرد مطابقت داشته یا نداشته باشد، در این صورت نتایج آزمون هر فرد می تواند در یکی از چهار دسته زیر قرار گیرد:

1- مثبت صحیح (True Positive)، به عنوان مثال شخص بیمار، به درستی بیمار تشخیص داده شود.

2- مثبت کاذب (False Positive)، به عنوان مثال شخص سالم، به اشتباه بیمار تشخیص داده شود.

3- منفی صحیح (True Negative)، به عنوان مثال شخص سالم، به درستی سالم تشخیص داده شود.

4- منفی کاذب (False Negative)، به عنوان مثال شخص بیمار، به اشتباه سالم تشخیص داده شود.

فرمول محاسبه میزان حساسیت:

Sensivity =

 

 حساسیت

 

 

و اما در مورد تبیین دقیق موضوع مورد مطالعه بمنظور محاسبه میزان حساسیت آزمایش اسمیر مسیقیم، بعنوان مثال از نتایج آزمایش های روتین تشخیص سل (اسمیرمستقیم و کشت ) انجام شده بر روی نمونه های بیماران مشکوک به سل توسط آزمایشگاه ظریفی در یک مقطع زمانی مشخص یکساله (سال 1398)  استفاده گردیده که نتایج بدست آمده بشرح ذیل              می باشد.

تعداد بیماران ارجاع شده مشکوک به سل از مراکز مختلف: 4119 بیمار

تعداد نمونه ها: 4676 مورد

تعداد بیماران شناسایی شده اسید فست مثبت( غالبا" مبتلا به سل ): 222 بیمار( 4/5 درصد ) بوده که92 بیمار( 41 درصد ) مونث و 130 بیمار( 59 درصد ) مذکر بوده است.

تعداد بیمارانیکه در مرحله نخست بیماری شناسایی شده اند: 42بیمار( 19 درصد ) بوده که تعداد باسیل های اسیدفست در لام های میکروسکپی اسمیرمستقیم این بیماران کمتر از 9 باسیل بوده است.

بیماران شناسایی شده اسید فست مثبت با سه نمونه خلط، 73 بیمار بوده است که 33 بیمار(45 درصد ) از این بیماران در مراحل عفونت زایی شدید (فاز های 3 و 4  شدت بیماری) تشخیص داده شده اند.

بیماران شناسایی شده اسیدفست مثبت که بالای 60 سال سن داشته اند: 120 بیمار(54 درصد ) و بیماران شناسایی شده           اسید فست مثبت که کمتر از 25 سال سن داشنه اند: 12 بیمار(4/5 درصد) بوده اند.

از میان 165 بیمار شناسایی شده اسیدفست مثبت از طریق انجام فرآیند کشت بر روی محیط های لونشتاین جانسون ، 16 بیمار(7/9 درصد) از گونه های مایکوباکتریوم آتیپیک( Non Tuberculosis Mycobacteria) شناسایی گردیده است.  

توضیح اینکه ازمجموع 4119  بیمار ارجاع شده، 605 بیمار نمونه خلط سه نوبته داشته اند که نتایج آزمایش اسمیر مستقیم 59 بیمار      ( 8/9 درصد ) از آنها اسیدفست مثبت تشخیص داده شده است

هچنین انواع مختلف نمونه های بیماران مشکوک به سل ریوی و خارج ریوی ارجاع شده که پس از انجام آزمایش های روتین (اسمیرمستقیم و کشت)  در آنها باسیل های اسیدفست مشاهده گردیده عبارتند از:

 

 

Pulmonary Specimens Acid Fast Positive: Sputum – Broncho Alveolar Lavage – Lung Biopsy – Gastric Lavage

Extra Pulmonary Specimens Acid Fast Positive: Menstrual Fluid – Urine – Breast Discharge – CSF -  Pleural Fluid – Peritoneal Fluid – Synovial Biopsy – Ascitic Fluid – Neck Lymph Aspiration – Neck Lymph Biopsy.

نتایج مثبت صحیح (True Positive) بیماران، عبارت است از مجموعه بیمارانیکه نتایج هر دو آزمایش اسمیرمستقیم و کشت آنها از نظر وجود باسیل های اسیدفست، مثبت تشخیص داده شده که تعداد آنها 117 بیمار بوده است

نتایج منفی کاذب (False Negative) بیماران، عبارت است از نتایج آزمایش بیمارانیکه فقط نتایج آزمایش اسمیرمستقیم آنها، منفی تشخیص داده شده، اما نتایج آزمایش همین بیماران در فرآیند آزمایش کشت مثبت تشخیص داده شده اند که تعداد آنها 46 بیمار بوده است. البته در این خصوص لازم به توضیح می باشد، چنانچه تعداد باسیل های اسیدفست در یک میلی لیتر نمونه کمتر از پنج الی ده هزار باشد در آنصورت احتمال منفی شدن نتیجه آزمایش اسمیرمستقیم وجود خواهد داشت.

میزان حساسیت آزمایش اسمیرمستقیم بدست آمده مشخص می گردد

 

= Sensitivity

 

نتیجه گیری:

نکته بسیار حائز اهمیت اینکه، پس از مطالعه و بررسی نتایج آزمایش های (اسمیرمستقیم و کشت) بیماران مبتلا به سل شناسایی شده، مشخص گردید که میزان حساسیت آزمایش اسمیرمستقیم (بیماران شناسایی شده اسیدفست مثبت صحیح یا واقعی)، 72%  بوده است که ظرف مدت زمان 24 ساعت با کمترین صرف هزینه از جانب بیماران صورت گرفته و به پزشکان معالج ارائه گردیده است.

__________________________________________________________________________________________________________________

* آزمایشگاه ظریفی نزدیک به 5 دهه سابقه ی فعالیت در زمینه تشخیص آزمایشگاهی بیماری سل داشته و درطی فقط دو دهه گذشته با انجام آزمایش های تشخیص سل(اسمیرمستقیم و کشت) بر روی 88303  نمونه متعلق به 58349 بیمار مشکوک به سل ارجاع شده از مراکز مختلف درمانی ، تعداد 4842( 3/8 % ) بیمار مبتلا به سل را شناسایی و به پزشکان معالج معرفی نموده است.